[00:01] Introductie van het gesprek
Björn Crul: Dag luisteraars, andermaal welkom bij de Industrial Automation Podcast. Een van de grootste uitdagingen waar veel Vlaamse bedrijven mee geconfronteerd worden, is nog altijd de zoektocht naar geschikt personeel. In deze podcast gaan we dieper in op de krapte op de arbeidsmarkt, op de initiatieven om STEM-trajecten te promoten en op de discussie over welk diploma er eigenlijk nodig is om een boeiende carrière in techniek en technologie uit te bouwen. Ik ben Björn Crul en mijn gasten vandaag zijn Geert De Coninck en Katrien Valkiers van Siemens Belgium. Welkom allebei.
[00:34] De krapte op de arbeidsmarkt
Björn Crul: Zelfs al heeft de maakindustrie het niet altijd makkelijk, dan toch hoor ik bij veel bedrijven nog altijd dat de krapte op de arbeidsmarkt en de zoektocht naar nieuwe medewerkers een van de grootste uitdagingen is. Merken jullie dat ook bij Siemens, Geert?
Geert De Coninck: Absoluut, Björn. En het is al structureel. Als je gaat kijken naar de knelpuntberoepen bij de VDAB bijvoorbeeld: vijf van de tien belangrijkste knelpuntberoepen worden ingevuld door technische profielen. Het is echt een groeibottleneck en de concurrentie tussen bedrijven om die mensen te kunnen rekruteren is echt heel hevig. En dit vertraagt gewoon onze economie op het gebied van digitalisering en energietransitie, die zo noodzakelijk zijn voor onze economie.
[01:17] Impact op innovatie en productie
Björn Crul: Het heeft een grote impact dus, Katrien.
Katrien Valkiers: Zeker, dat is zo. Want zonder die technische profielen vertraagt de innovatie en komen de productie, maar ook het onderhoud, onder druk te staan. Het is dus volgens ons geen of-ofverhaal, het is eigenlijk eerder een en-enverhaal. Er is te weinig instroom van technische profielen, maar tegelijkertijd worden die profielen inhoudelijk ook veel breder.
[01:44] Moeilijk in te vullen profielen
Björn Crul: Geert, als we dan specifiek naar jullie bedrijf kijken, wat zijn dan de profielen die jullie het moeilijkst vinden vandaag?
Geert De Coninck: Die zijn heel divers. Wij spreken net zo goed over service engineers en servicetechniekers. Dit zowel in de wereld van automatisering als wanneer we spreken over mensen die IT-gerelateerd zijn. HVAC-mensen, elektromechanica, OT-IT-brugprofielen, noem het op. We hebben ze allemaal tekort en die zijn echt niet beschikbaar op de arbeidsmarkt. Zelfs salesprofielen met een technische achtergrond, want klanten willen nog altijd iemand voor zich die ook een technische achtergrond heeft en mee kan praten over de verschillende applicaties.
[02:19] Te weinig instroom in techniek
Björn Crul: En betekent dat dan dat er te weinig mensen met technische vaardigheden afstuderen?
Geert De Coninck: Absoluut. Jongeren kiezen te weinig voor technische richtingen. En ik denk dat het een stuk ligt aan het imago. We blijven met het imago dat een ingenieur typischerwijze in zwaar, vuil en weinig toekomstgericht werk ingezet wordt. En dit wordt echt een groot probleem. Niet alleen zitten we met een tekort aan nieuwe mensen die erbij komen, maar we zitten ook met een demografisch probleem. De PLC is eind jaren zeventig uitgebracht, maar de grote innovaties zijn gekomen in de jaren tachtig met heel veel ingenieurs. En die ingenieurs gaan nu met pensioen en moeten, on top van de nieuwe behoeften die we hebben, ook nog eens vervangen worden. Dus we zitten momenteel echt met een maatschappelijk vraagstuk.
[03:04] Nieuwe competenties
Björn Crul: Intussen blijft de technologie maar evolueren natuurlijk. Zoeken bedrijven vandaag dan andere competenties dan vroeger, Katrien?
Katrien Valkiers: Ja, voor een stuk ook wel. De pure technicus die er vroeger was, volstaat vandaag niet meer. Vandaag zoeken we uiteraard nog steeds die sterke technische basis, aangevuld met digitale skills. Maar daar bovenop komen vaardigheden zoals probleemoplossend denken. Goed kunnen samenwerken is cruciaal, en leergierig blijven ook. We merken dat technologie sneller evolueert dan dat de opleidingen kunnen volgen. Dat is helemaal geen kritiek, maar wel een feit dat wij vaststellen.
[03:46] De rol van het onderwijs
Björn Crul: Geert, wat betekent dat dan eigenlijk voor ons onderwijs?
Geert De Coninck: Katrien heeft het al aangehaald. Het is niet dat het onderwijs tekortschiet. Zij kunnen dit niet alleen oplossen. Het onderwijs legt de fundamenten, maar wij moeten hen mee helpen en daarvoor een betere samenwerking opbouwen. We kunnen werkplekleren aanbieden, we kunnen stages aanbieden. We moeten samen werken aan het imago van het technische profiel en ervoor zorgen dat het samen met ons kan evolueren.
[04:16] Toekomstperspectief in de industrie
Björn Crul: Ik denk dat er nog een ander element meespeelt in die aantrekkingskracht. Dat is natuurlijk dat de industrie onder druk staat en dat we dat in het nieuws elke dag op ons af krijgen. Bedrijven waar herstructureringen zijn, waar investeringen niet doorgaan. De vraag stelt zich natuurlijk ook: wat is het toekomstperspectief dat jullie kunnen bieden aan nieuwe medewerkers?
Geert De Coninck: Het klassieke beeld van een ingenieur klopt niet meer. Momenteel is het zo dat ingenieurs en technici vandaag gewoon centraal staan en eigenlijk zorgen voor onze economische vooruitgang. Zij werken op een kruispunt van enerzijds de technologie die ingezet wordt, het digitaliseringsvraagstuk dat eraan komt en de maatschappelijke uitdagingen waar we allemaal mee geconfronteerd worden. Bijvoorbeeld deze zaterdag nog een artikel in VRT NWS waar technici gezocht worden om ziekenhuizen en labo’s te kunnen ondersteunen. Dus eigenlijk bijkomende beroepen waar dergelijke profielen gevraagd worden. De focus van de ingenieur verschuift momenteel ook. Vroeger waren we met losse onderdelen bezig. Nu zijn we eerder bezig met het totaal, het geheel, wat de job van ingenieur zoveel interessanter maakt.
Katrien Valkiers: We zien misschien ook wel dat jongeren zich niet alleen afvragen wat het toekomstperspectief is, maar ook waarom. Technische profielen bouwen mee aan de energietransitie en aan een duurzame industrie. En opnieuw: dat vraagt aanpassingsvermogen en samenwerking. Technologie heeft altijd een impact op mensen.
[05:47] De industrie als innovatieve sector
Björn Crul: Geert, men denkt wel eens: de industrie hier is ten dode opgeschreven. Quod non.
Geert De Coninck: Ik zou zeggen: integendeel. Industrie is zeker geen aflopend verhaal. Het is een van de meest innovatieve omgevingen waar we ons momenteel in bevinden. Technische profielen krijgen meer en meer verantwoordelijkheid en, zoals daarnet ook al gemeld, meer en meer afwisseling. Ook de leermogelijkheden om verschillende technologieën te kunnen toepassen zijn heel uitgebreid. Vroeger werd je ingezet in een bepaalde job en zat je daar gedurende langere tijd aan vast. Jobs zijn momenteel niet meer lineair. Je krijgt verschillende technieken en verschillende uitdagingen, waardoor projecten totaal nieuw zijn en volop draaien rond innovatie. Het leven van een ingenieur, met telkens nieuwe uitdagingen, is heel aantrekkelijk om je in te profileren.
[06:44] Werken bij Siemens
Björn Crul: En dat is ook wat Siemens te bieden heeft, Katrien.
Katrien Valkiers: Zeker. Ik denk dat Siemens werkt aan oplossingen die zowel vandaag een groot verschil maken als naar de toekomst toe. Het zijn echt projecten die ertoe doen, waarbij technologie en maatschappelijke relevantie – het is een groot woord – toch samenkomen.
[07:05] Het imago van technisch onderwijs
Björn Crul: Als we dan eens kijken naar dat tekort aan jonge krachten op de arbeidsmarkt, dan heeft dat veel te maken met de visie op technisch secundair onderwijs, op praktijkgerichte opleidingen die vaak als een tweede keuze worden gezien. Maar de markt heeft wel zulke profielen nodig.
Geert De Coninck: Ja, en ik denk dat daar een mismatch is tussen wat het onderwijs aanbiedt en de vereisten die op de snelle arbeidsmarkt verwacht worden. Er is momenteel te weinig structurele samenwerking tussen het bedrijfsleven en het onderwijs.
Katrien Valkiers: Zeker. En ik denk dat er ook hardnekkige stereotypen bestaan die aangeven dat technisch onderwijs een tweede keuze is. Er zou al veel verholpen kunnen worden door aan te tonen wat die jobs echt concreet betekenen en welke impact ze echt hebben.
[08:01] Meer dan universitair onderwijs
Björn Crul: Het is dus niet zo dat universitair onderwijs eigenlijk de enige weg is naar een goede kwalitatieve technische job?
Geert De Coninck: Nee, zeer zeker niet. Universitair onderwijs is natuurlijk belangrijk, maar net zo goed professionele bachelors, graduaten en mensen uit het technisch onderwijs hebben we nodig om de verschillende jobs te kunnen invullen. Het verschil tussen een machine ontwerpen en een machine effectief doen draaien en draaiende houden vraagt een totaal verschillend profiel en ook een verschillend opleidingsniveau. Als ik nog een ander knelpunt mag aanhalen: kastenbouwers zijn heel sterk op zoek naar technische profielen die een technisch plan kunnen interpreteren en ook kunnen omzetten naar een kast bijvoorbeeld. Dus het is zeker niet alleen naar universitair onderwijs dat we kijken.
[08:48] Wie moet in actie komen?
Björn Crul: De vraag is natuurlijk: hoe gaan we meer jongeren in dat soort richtingen krijgen en wie moet daar toch actie ondernemen?
Geert De Coninck: Wie, is een heel goede vraag. Het is zeker geen enkelvoudige oplossing. Zowel het onderwijs, de bedrijven, maar ik denk dat ook de overheid daar een belangrijke rol in te vervullen heeft. We moeten proberen tot een structurele samenwerking te komen waarin we elkaar zien als gelijkwaardige partners. De overheid moet ons de mogelijkheid bieden om te faciliteren. Wij moeten dan gewoon onze krachten bundelen en misschien ook wat meer publiciteit maken met de realisaties die we allemaal naar voren gebracht hebben.
[09:26] Samenwerking met het onderwijs
Björn Crul: Laten we dat dus concreet maken. Wat doet Siemens zelf om de kloof tussen onderwijs en het werkveld te verkleinen?
Geert De Coninck: Wij hebben een structurele relatie met het onderwijs. We hebben zelfs één persoon bij ons die zich fulltime bezighoudt met alles wat met educatie en onderwijs te maken heeft. Via haar zijn wij in dialoog met de behoeften van de scholen.
Katrien Valkiers: Als we het heel concreet willen maken: we vinden het bijvoorbeeld belangrijk om jongeren al vroeg te laten kennismaken met technologie. Zo organiseren wij al veertien jaar lang Little Innovators. De leukste dag van het jaar, zeg ik altijd. Dat is een manier om onze eigen kinderen, onze eigen Siemens-kinderen, te laten kennismaken met wat STEM in de praktijk betekent. Dat gaat dan over het nabootsen van alarmen, het maken van windmolentjes. Ze leren het op een superleuke, volgepakte namiddag kennen. We hebben het sinds de laatste drie jaar uitgebreid met de kinderen van de scholen in de buurt rondom ons. We willen die pool van STEM snel vergroten. Dat is één stukje dat wij doen. Daarnaast willen wij ook graag de leerkrachten ondersteunen. Zo organiseren wij elk jaar workshops voor leerkrachten. Dat zijn er ongeveer 130 per jaar die deelnemen en zo getraind worden op het vlak van de nieuwste technologieën. We werken ook samen met de Regionale Technologische Centra. We hebben partnerships met verschillende scholen en universiteiten. Onze bedoeling is telkens om jong talent snel en op een goede manier richting de werkvloer te begeleiden.
[11:05] Siemens Industry Academy
Björn Crul: Dit zijn een aantal initiatieven waarbij wordt gefocust op technisch secundair onderwijs. Uiteraard is er ook in het hoger onderwijs nood aan voldoende jongeren die kiezen voor STEM-richtingen: wetenschappen, technologie, engineering en wiskunde. Ook op dat vlak halen jullie de banden aan met het hoger onderwijs, Geert?
Geert De Coninck: Klopt. Als ik misschien het hoger onderwijs, de universiteiten, als eerste zou aanhalen. Een zestal jaar geleden zijn we de Siemens Industry Academy opgestart. Wat is de Siemens Industry Academy? Het is een samenwerking waar we proberen tot een win-win-winsituatie te komen. Enerzijds hebben we de universiteit zelf. Dan hebben we de student bij de universiteit, dat is een tweede winfactor. Maar wat wij gedaan hebben, is ons partnerlandschap erbij betrekken. Wij vragen aan onze klanten dat, als zij bepaalde nieuwe technologieën willen inzetten op basis van Siemens-technologie, zij projecten aanbieden. Zij zijn eigenlijk de derde winfactor. En wij natuurlijk als Siemens proberen daar ook ons steentje aan bij te dragen. Wij proberen dus de student, de universiteit, Siemens en de partners die concrete projecten hebben, samen te brengen in één en hetzelfde project. Dat zijn we zes jaar geleden opgestart. Ondertussen doen de Universiteit Gent, de KU Leuven, de Universiteit Hasselt, de Universiteit Antwerpen en twee hogescholen in Wallonië mee aan dit project.
[12:26] Praktijkvoorbeeld met Helicus
Björn Crul: Kan je één concreet voorbeeld geven van waar dat dan toe geleid heeft?
Geert De Coninck: Eigenlijk een heel mooi project waar we toch terecht trots op mogen zijn. Men heeft misschien al gehoord van Helicus. Helicus is een bedrijf dat drones faciliteert. Wat hebben wij samen met hen ontwikkeld? Een platform waarop de drones kunnen landen. Vorig jaar is de eerste realisatie effectief gebeurd. Er staat momenteel op het ziekenhuis van Ieper een landingsplaats voor de drones die afkomstig zijn van het ziekenhuis van Diksmuide. Zo kunnen bloedstalen en andere dringende zaken voor onderzoek vervoerd worden, waardoor taxiritten uitgespaard worden en de transporttijd tussen beide ziekenhuizen met twee derde is verminderd. Dat is één van de mooie realisaties.
[13:21] Duaal leren
Björn Crul: Katrien, jullie zetten ook in op duaal onderwijs, hè?
Katrien Valkiers: Ja, klopt. Of werkplekleren, een ander woord daarvoor. Misschien een belangrijke disclaimer: wij doen dat op bachelorniveau en niet op secundair niveau. We doen dat al ongeveer tien jaar. Studenten die daarop instappen, krijgen een opleiding on the job en doen tegelijkertijd werkervaring op. Het mooie aan dit verhaal bij ons is dat een voormalige duaalstudent vandaag de nieuwe studenten begeleidt. Zij weet waarover ze het heeft. Voor ons betekent dat natuurlijk ook een pipeline voor talent. Voor onszelf of voor onze partners starten die studenten vaak binnen ons ecosysteem.
[14:08] Genderdiversiteit in technische opleidingen
Björn Crul: Als we het hebben over krapte op de arbeidsmarkt en de zoektocht naar technisch talent, dan is het aandachtspunt in elk geval ook genderdiversiteit. Nog altijd zien we in verhouding minder meisjes kiezen voor een STEM-richting. Hoe krijgen we meer vrouwelijke technici en ingenieurs? Wat is daarvoor nodig?
Katrien Valkiers: Ik las net of pas dat meisjes hun studierichting al bepalen vóór een leeftijd van tien jaar. Hoe vroeger we meisjes stimuleren om voor een STEM-richting te kiezen, hoe beter. Little Innovators is één element. Een ander element kan zijn, naar mijn aanvoelen, dat er meer rolmodellen zijn en dat we die meer zichtbaar maken. Dat we verhalen hebben van vrouwen in techniek en die, zoals Geert het ook al zei, meer promoten.
Geert De Coninck: Ik denk dat we gewoon moeten zeggen: als er zich dames aanbieden, gaan wij niet kijken naar een bepaalde gender. Het is het potentieel en het is de kennis die de beslissing bij ons doet. Maar inderdaad, de rolmodellen gebruiken om reclame te maken. Om te zeggen: een ingenieursopleiding is net zo goed voor dames als voor heren. Dat is zeker iets wat wij volledig ondersteunen.
[15:16] Vaardigheden voor de komende jaren
Björn Crul: We gaan stilaan afronden. Als jullie vanuit Siemens nu naar de toekomst kijken, welke technische vaardigheden worden dan, laten we zeggen, in de komende vijf à tien jaar cruciaal?
Geert De Coninck: De automatisering is er nu al 25 jaar, maar de volgende vijf tot tien jaar zal dat toch nog altijd blijven. Wat zijn de bijkomende technologieën die dat nu completeren? Dat is alles wat met data te maken heeft, de IT-OT-combinatie die er zit. Cybersecurity is een heel belangrijke factor geworden. Je ziet hoeveel bedrijven momenteel gehackt worden of ergens afgesloten worden. En dan het aspect van AI gaan we zeker niet mogen verwaarlozen.
Katrien Valkiers: Ja, en misschien nog aansluitend: niet alleen de technische vaardigheden zijn belangrijk, ook andere skills zoals werken aan duurzaamheid, systeemdenken en de samenwerking tussen mens en machine. Ook dat wordt cruciaal.
[16:07] Boodschap aan twijfelende jongeren
Björn Crul: Nog één vraag, tot slot. Als jullie één boodschap mogen geven aan een jongere die twijfelt of een technische richting iets is voor hem of haar, wat is dan jullie advies?
Geert De Coninck: Ik zou zeggen: laat je leiden door je passie en je zult zien dat heel veel van je passie in techniek zich vertaalt.
Katrien Valkiers: Schoon. Ik zou zeggen: technologie is ook mensenwerk. Dus de sector heeft nood aan heel veel verschillende profielen en talenten, ongeacht wat je studeert.
[16:37] Afsluiting
Björn Crul: En daarmee zit onze tijd erop voor vandaag. Ik onthoud dat technische praktijkgerichte en STEM-opleidingen sowieso een goede keuze zijn, omdat er ook morgen nog vraag zal zijn naar mensen die over zulke kennis en vaardigheden beschikken. Geert De Coninck en Katrien Valkiers, bedankt voor dit gesprek.
Geert De Coninck: Bedankt.
Katrien Valkiers: Bedankt.
Björn Crul: Dit was een eerste podcast in samenwerking met Siemens. Beste luisteraar, in een volgende aflevering praat ik met Geert en Katrien over wat er gebeurt als iemand bij Siemens komt werken: de onboarding, de interne doorgroei, het levenslang leren. Ook dat zal wellicht een pak nieuwe inzichten opleveren. Graag tot de volgende keer dus. En als u intussen nog meer inspiratie zoekt, surf dan naar onze website www.industrialautomation.be.
