Platform over productie- en procesautomatisering
Vanaf 2027 gaat de nieuwe Machineverordening in werking. Kijk maar in je agenda, dat is morgen al. Om je voor te bereiden op wat komen zal, bracht Industrial Automation in juni de volledige waardeketen rond de tafel. Een gesprek dat niet inzoomde op de technische details van dit lijvige document, maar des te meer op de impact die het zal hebben en wat machinebouwers moeten doen om compliant te zijn. Pieter-Jan Bernaerts (fortop), Timen Floré (Vintiv), Christophe Huyghe (SPARQ), Eric Leenards (Leuze electronic), Adriaan Legius (Euchner), Remy Van Bokhoven (Schmersal), Nick Vanden Broecke (Siemens) en William Vermij (fortop) maakten er een geanimeerd gesprek van.
De impact van de vorige Machinerichtlijn kan onmogelijk overschat worden. “Ze heeft een enorme boost gegeven aan het veiligheidsbewustzijn”, opent Timen Floré, director bij Vintiv. “De invoer van de performance levels en de bijhorende risicograaf voor het bepalen van de veiligheidscircuits heeft veel aandacht gekregen. Daardoor is de acceptatie van machineveiligheid geaccelereerd. Iedereen wist wel dat het belangrijk was, maar sindsdien werd het op een of andere manier serieuzer genomen. Ik verwacht hetzelfde nu.” Het grootste verschil tussen de oude Machinerichtlijn en de nieuwe Machineverordening zit misschien wel precies in die naamgeving. Algemeen directeur van Schmersal, Remy Van Bokhoven: “Doordat het over een verordening gaat, is ze direct van toepassing in alle landen van de Europese Unie. Ze moet dus niet meer omgezet worden naar lokale wetgevingen met alle mogelijke verschillen in interpretatie die dat oplevert.”
Adriaan Legius, safety services engineer bij Euchner, merkt dat de interesse in wat er dan inhoudelijk precies verandert wel degelijk aanwezig is in de markt. “We zouden drie roadshows over het onderwerp geven, uiteindelijk zijn het er veertien geworden van telkens veertig mensen. Mensen zoeken echt wel informatie.” Een evolutie die volgens Christophe Huyghe, safety expert bij SPARQ, ook deels ingegeven is door het veranderende personeelsbestand. “Vroeger bleven mensen langer bij hetzelfde bedrijf werken. De operator die de machine bediende, of de technieker die ze onderhield, wist perfect wat hij moest doen om er veilig aan te werken. Vandaag ligt dat anders. Er is meer verloop, operatoren spreken verschillende talen, er is minder tijd om ze op te leiden … Ik kwam onlangs op een plek waar een operator twee vingertopjes verloren was. De leeglaadklep zat verstopt. Hij dacht het in orde te brengen door het schroefje onderaan open te draaien terwijl de machine nog draaide, met alle gevolgen van dien. Hij had gewoon niet de juiste instructies gekregen. Daarom is er vandaag gewoon meer nood aan afscherming en beveiliging en aan regelgeving daaromtrent. Met de Machineverordening willen bedrijven weer een stapje hoger staan, zodat veiligheid steeds robuuster wordt.”
En veiligheid begint vaak met werkbaarheid. “Ik had laatst een machine waarbij alle manieren om af te stellen binnen het hekwerk stonden. Wat moet je dan doen? De machine draaien, een keer gaan kijken, stoppen, binnengaan, aan de hendeltjes draaien, terug naar buiten … Natuurlijk worden die veiligheidssystemen verwijderd”, haalt Legius er een anekdote bij. “We hebben de analyse gedaan, we hebben de hekwerken aangepast, alles erbuiten gebracht. De kous is niet af met alles binnen hekwerk te plaatsen. Dan heb je als fabrikant niet goed nagedacht over veiligheid, want je hebt de ‘motivation to defeat’ niet weggenomen. Ook dat staat in de nieuwe regels.”
Voor Eric Leenards, solution sales bij Leuze electronic, is het duidelijk: “Net zoals het belangrijk is om nieuwe technologie te omarmen, zodat je mee bent met de ontwikkelingen in de markt, moet je ook de nieuwe spelregels volgen. Uiteindelijk zal het een manier zijn om ons in de wereld te onderscheiden op het vlak van kwaliteit, al kan die waardering even op zich laten wachten. Maar de nieuwe Machineverordening is wel naar de huidige tijd getrokken door ook te kijken naar automatisering, artificiële intelligentie, cybersecurity …”
Nick Vanden Broecke, Siemens head of sales OEM, is echter niet overtuigd van dat concurrentievoordeel. “De vorige Machinerichtlijn kwam er in een tijdperk waarin er veel minder veiligheidscomponenten werden gebruikt. Toen zat er ook in Europa een commercieel businessmodel achter. Technologiefabrikanten konden safety-PLC’s promoten. Wat brengt het ons vandaag? Machinebouw is in hoge mate een exportverhaal. We mogen dan wel gezien worden als de benchmark, maar wat hebben we daaraan als onze machines te duur worden? Want we moeten flink wat kennis opbouwen om de nieuwe regels te implementeren. Daar hangt ook een prijskaartje aan.”
Ook Leenards waarschuwt ervoor. “Een bedrijf waar ik kwam, heeft een verpakkingsmachine in China gekocht voor een derde van de prijs. Maar niet met het juiste CE-label erop. Dan denken ze dat het volstaat om er gewoon een veiligheidscel aan toe te voegen om het geheel veilig te maken. Zo werkt het natuurlijk niet, maar als het kwartje niet valt …” Niet alleen het veilig maken van de machine zelf kost geld, maar ook het afleveren van alle documentatie om dat te attesteren. “Het succes van SpaceX heeft daar alles mee te maken. Waar NASA 10% van zijn tijd nog bezig was met raketten maken en de rest aan documentatie besteedde, was het bij SpaceX net omgekeerd. Je moet nog altijd snelheid in je business weten te houden”, vertelt Floré.
Zeker op het vlak van software, want daar zitten inhoudelijk de grootste veranderingen in de nieuwe regels. Volgens Van Bokhoven vraagt dat een heel andere manier van werken. “Je moet meer over de volledige levenscyclus nadenken. Hoe ga ik mijn updates uitvoeren? Hoe ga ik mijn machine cyberveilig houden? Wat vandaag goed is afgeschermd, is dat morgen misschien niet meer. Machineveiligheid zal een veel dynamischer gegeven worden”, voorspelt hij. “Eigenlijk komt er met cybersecurity een volledig nieuwe wereld bij kijken. De meeste van ons zijn puur elektromechanisch geschoold. Als we totaaloplossingen willen aanbieden, zullen we moeten samenwerken met cybersecurityspecialisten.”
Voor Legius gaat het om cybersecurity en draait het uitgangsprincipe eigenlijk om. “Het bestaat niet om de operator te beschermen tegen de machine, maar om de machine te beschermen tegen mensen.” Floré gooit er een bedenking tegen. “En wat als je de snelheid van die ontwikkelingen niet kan volgen? Moeten we wel verbonden zijn en dit en dat kunnen? Moeten we niet beter nadenken over de connectiviteit van onze machines? Zeker als ze in omgevingen terechtkomen waar de risico’s groot zijn, zoals in kerncentrales.” Van Bokhoven denkt in dezelfde richting. “Mijn gevoel zegt dat er een trend zal ontstaan om dat deeltje veiligheid te ontkoppelen, om het meer behapbaar te houden.”
Fortop-accountmanager Pieter-Jan Bernaerts: “Ik denk dat de administratieve last voor machinebouwers sowieso toeneemt. Maar qua IT gaan we er wel op vooruit, want ze worden verplicht om hun machines robuuster te maken tegen cybercriminelen. Dat zal misschien nog de belangrijkste verwezenlijking worden van de nieuwe Machineverordening. Dat bedrijven weten dat als ze een gecertificeerde machine kopen, ze geen extra risico’s in huis halen. Zeker voor wie in het verleden al eens aangevallen is, is die gemoedsrust veel waard.”
Vanden Broecke beaamt dat en ziet net kansen in die uitdaging. “De nieuwe Machineverordening geeft een kader voor het veilig connecteren van assets. Ik ben er rotsvast van overtuigd dat het een innovatieve stap voorwaarts zal blijken. Als machinebouwers toegang krijgen tot info over hoe hun machines effectief gebruikt worden op het terrein, kunnen ze het ontwerp en de service er veel beter op gaan afstemmen. Om eerlijk te zijn, zien we in machinebouw vandaag nog veel overdimensionering. Dat is net omdat we dat inzicht ontberen. Op dat vlak zal de nieuwe regelgeving echt een positieve impact hebben.”
“Het blijft de verantwoordelijkheid van de eindgebruiker om zijn producten te beschermen. Het zou zelfs kunnen dat Europese machinefabrikanten wel een streepje voor hebben in Europa zelf, omdat het voor machinebouwers van buiten Europa nog moeilijker is om die nieuwe machinerichtlijn uit te pluizen”, voegt Bernaerts er nog aan toe. “Er staat nu ook duidelijker beschreven waar de verantwoordelijkheid ligt van importeurs en distributeurs. Een goede evolutie om dat extra te benadrukken”, aldus Huyghe.
William Vermij, senior accountmanager automation bij fortop, denkt wel dat het niet zo evident zal zijn om al die nieuwe ontwikkelingen te verzoenen met veiligheidstechnologie. “Technologie biedt kansen, maar hoe krijg je algoritmes voor zelflerende machines gecertificeerd? Hoe waak je erover dat het model dat erachter draait goed zit? Want dat is de wereld waar we naartoe gaan. Er zijn steeds minder operatoren, steeds minder deuren rondom de robot, maar er zijn wel meer componenten nodig om het veilig te krijgen.” Floré verwacht daarom ook geen radicale ommekeer: “Omdat veel geharmoniseerde standaarden nog niet klaar zijn. Maar het zou uiteindelijk wel veiligheid moeten verzoenen met de grote digitale evoluties – physical AI, humanoids … – die eraan komen. En dat is een noodzaak.”
Met dank aan Pieter-Jan Bernaerts (fortop), Timen Floré (Vintiv), Christophe Huyghe (SPARQ), Eric Leenards (Leuze), Adriaan Legius (Euchner), Remy Van Bokhoven (Schmersal), Nick Vanden Broecke (Siemens) en William Vermij (fortop) voor hun gewaardeerde input.
