Perfect evenwicht tussen traditionele materialen en moderne techniek

Massief guillotineraam maakt gebruik van lineaire geleiders

Wat hebben architectuur en automatiseringstechnologie met elkaar gemeen? Weinig op het eerste gezicht, veel als je dieper inzoomt op het nieuwe onderkomen van Barbara Van der Wee Architects. Het kantoor is gespecialiseerd in de restauratie, het adaptief hergebruik en de herwaardering van waardevolle historische gebouwen. Het zocht en vond een pand in Brussel die sfeer uitstraalt en geschiedenis verzoent met moderne techniek. Blikvanger is het massieve guillotineraam in eikenhout met zes vleugels die onafhankelijk van elkaar openen en sluiten. Een ontwerp van schrijnwerker Lutjeharms uit Halle en siersmederij Reuse uit Sint-Jans-Molenbeek, met in het hart technologie van Elsto.

Het kantoor van Barbara Van der Wee Architects bevindt zich in hartje Brussel, vlak aan het justitiepaleis. Hier was ooit een oude houthandel. In het magazijn bevonden zich drie laadposten, drie nissen die de architecten wilden opvullen met nieuw raamwerk, zes glaspartijen in totaal, die samen 11 m bij 5,4 m meten. “Door de opening te maximaliseren moest het oorspronkelijke uitzicht gerespecteerd blijven. Het uitgangspunt was met het guillotineraam een spel te creëren tussen modern en traditioneel, tussen hout en metaal”, vertelt Diederik Lutjeharms. Zijn bedrijf stond samen met siersmederij Reuse in voor de uitwerking. “Hout alleen zou nooit sterk genoeg zijn geweest.”

Meteen een klik

Maar zelfs met de toevoeging van metaal kwam er nog bijzonder veel denkwerk aan te pas. De opdrachtgever wilde de guillotineramen immers ook elektronisch kunnen bedienen. “Het waren de vakmannen van Reuse die met het idee kwamen om met lineaire geleiders te werken.” Een zoektocht op het internet later, kwam Lutjeharms bij Elsto uit. “Het zat direct goed. Ik heb geen andere partijen meer gecontacteerd.” Dat heeft er alles mee te maken dat Elsto niet alleen componenten ontwikkelt, maar ook complete systeemoplossingen bouwt die de nodige engineering vergen. Frank Rijvordt, Elsto Drives & Controls Manager Lineaire Technieken is gespecialiseerd in dat soort technieken. “De uitdaging bestond erin om enerzijds onze technologie zo goed mogelijk weg te werken en anderzijds te zorgen voor stabiliteit en veiligheid.”

Lange, dikke spindels

Uiteindelijk werd na enkele brainstormsessies gekozen voor een spindelsysteem, aangedreven door elektromotoren. Omwille van de lengte, drong een dikkere uitvoering van de spindel zich op om de ramen zo stabiel mogelijk te houden. Daarnaast was zelfremmende capaciteit in de spindel nodig om de raamvleugel samen met de elektromotor te allen tijde in positie te houden. “Het is niet de bedoeling dat de guillotineramen hun naam kunnen waarmaken”, legt Lutjeharms met een knipoog uit. Elke vleugel kreeg verder een onafhankelijk aandrijflijn, maar ze zijn mechanisch wel gekoppeld, zodat ze onderling gelijklopen. Een ‘multiturn absolute encoder’ zorgt voor een exacte positionering. Elsto stond in voor de volledige sturing.

Twee jaar intensieve voorbereiding

Het denkwerk gebeurde in 2023. Alle drie de partijen gingen vervolgens apart aan de slag om hun deeltje van de puzzel voor te bereiden. Twee jaar van zweten, zwoegen en vooral alle oplossingen nog eens goed doorrekenen, uitdenken en naast elkaar leggen, zodat alles in theorie perfect op elkaar afgestemd was. In april van dit jaar was het dan tijd voor de praktijk: eerst het draagframe, vervolgens de motoren en spindels en tot slot de houten vleugels. Lutjeharms: “De toleranties van hout en metaal liggen helemaal anders. Het zijn werelden die elkaar haast niet kennen. Je kan alles nog zo goed voorbereiden in het atelier: uiteindelijk moet er op de werf nog veel puzzelwerk gebeuren. Je kan voor dit soort projecten immers geen proefopstelling maken of teruggrijpen naar eerdere precedenten. Het is erop of eronder.”

Samenwerking uit het boekje

Dat het er dan ‘boenk’ op was heeft alles te maken met de creativiteit van beide ateliers. “Op de werf moest er nog een metalen frame bijkomen, om te verhinderen dat de spindels zouden plooien. We hebben ook nog heel veel hout moeten weghalen uit onze constructie, vooral boven in de koof, zodat er plaats kwam om de spindels in weg te werken.” Maar het resultaat mag er zijn. Bij de afregeling door Elsto kwam het ontwerp helemaal tot leven. De zes raampartijen kunnen onafhankelijk van elkaar bewegen in bepaalde patronen. Dat was ook de wens van de opdrachtgever: dat er in de zomer zo voldoende ventilatie kon komen. Lutjeharms prijst vooral de fantastische samenwerking. “Iedereen heeft de vakkennis uit zijn specifiek domein meegebracht. Enkel door die samen te leggen, hebben we dit samenspel tussen de warme houten materialen en het koude glas en metaal kunnen realiseren met de modernste technieken van vandaag.”